ഇന്ത്യാ-ചൈന യുദ്ധം: അഥവാ അമേരിക്ക എങ്ങനെ അയല്‍ക്കാരെ ശത്രുക്കളാക്കി

സഹസ്രാബ്ദങ്ങളായി ചരിത്രപരമായി ബന്ധമുള്ള രണ്ട് നാഗരികതകളാണ് ഇന്ത്യയും ചൈനയും. മതപരവും സാംസ്കാരികവും സാമ്പത്തികവും നയതന്ത്രപരവുമായ വിനിമയങ്ങളിലൂടെ ഈ ബന്ധം കെട്ടുപിണഞ്ഞു കിടക്കുന്നു. വ്യാപാരം, ദാർശനിക ചർച്ചകൾ, വൈജ്ഞാനിക വിനിമയം എന്നിവയിലൂന്നിയ ഈ രണ്ട് നാഗരികതകളും അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിച്ചവയാണ്. 1962-ലെ നാടകീയ സംഭവങ്ങൾ അവരുടെ ബന്ധത്തെ എന്നെന്നേക്കുമായി മാറ്റിമറിച്ചു. അന്നുവരെ ചരിത്രഗതിയിലെ വലിയ മാറ്റങ്ങൾക്കിടയിലും സൈനിക സംഘർഷങ്ങൾ ഒഴിവാക്കാൻ ഇരു രാജ്യങ്ങൾക്കും സാധിച്ചിരുന്നു. പശ്ചിമേഷ്യയിലെ രണ്ട് ബ്രഹത് അയല്‍രാജ്യങ്ങള്‍ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം എന്നത്തേക്കും വികൃതമാക്കാനും ഇന്ത്യ നേതൃത്വം കൊടുത്ത ചേരിചേരാ പ്രസ്ഥാനത്തല്‍നിന്ന് ഇന്ത്യതന്നെ വ്യതിചലിക്കുന്നതിലേക്കും 1962ലെ ഇന്ത്യാ-ചൈന സംഘര്‍ഷം വഴിവെച്ചു. ആത്യന്തികമായി അത് അമേരിക്കയുടെ മറ്റൊരു നിഗൂഢ പദ്ധതിയുടെ വിജയമായിരുന്നു.

ചരിത്രം നിശ്ചലമായ ഒന്നല്ല, പുതിയ അറിവുകളുടെ പശ്ചാത്തലത്തില്‍ ചരിത്രം തിരുത്തിവായിക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ടേയിരിക്കുന്നു. 1962 ലെ ചൈന-ഇന്ത്യാ സംഘര്‍ഷവും മറ്റൊരു കോണിലൂടെ കാണാവുന്നതാണെന്ന് ഡോ. ലക്ഷ്മൺകുമാർ 'ജേർണൽ ഓഫ് പബ്ലിക് അഫായേഴ്സ്'ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച പ്രബന്ധത്തിൽ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു (“Unraveling the Geopolitical Dimensions of the 1962 Sino–Indian Conflict: How the US Shaped the Sino–India Split” - Lakshmana Kumar, Journal of Public Affairs; 11 April 2025). ഉയർന്ന ആധികാരിക നിലവാരമുള്ള പ്രസിദ്ധീകരണമാണ് അമേരിക്കയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന ജേർണൽ ഓഫ് പബ്ലിക് അഫായേഴ്സ് എന്നത് പ്രബന്ധത്തിന്റെ വിശ്വാസ്യത വർധിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.

1962-ലെ ഇന്ത്യ-ചൈന സംഘർഷം ഇരു രാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള അതിർത്തിയുടെ സങ്കീർണ്ണമായ ചരിത്രത്തിൽ നിന്ന് ഉടലെടുത്ത ഒരു അതിർത്തി യുദ്ധമായാണ് എപ്പോഴും വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്. കഴിഞ്ഞ 60 വർഷത്തിനിടയിൽ ഈ സംഘർഷത്തിന്റെ കൃത്യമായ കാരണങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഒട്ടേറെ ഗവേഷണങ്ങൾ നടന്നിട്ടുണ്ട്, അവ പ്രധാനമായും അതിർത്തി പ്രശ്നത്തിലാണ് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്.

'ചൈനയുമായുള്ള സംഘർഷത്തിന്റെ ചരിത്രം' (History of the Conflict with China 1962) എന്ന ഇന്ത്യൻ ഔദ്യോഗിക രേഖ, ചൈനയുടെ വിപുലീകരണവാദം (expansionism) വഴിയാണ് സംഘർഷത്തിന്റെ ഉത്ഭവം വിശദീകരിക്കുന്നത്. അതിർത്തി വിപുലീകരണവും 1950-കളിലുടനീളമുള്ള നയതന്ത്ര ഇടപാടുകളിലെ അവരുടെ കാപട്യവും മൂലമുണ്ടായ ചൈനീസ് വഞ്ചനയാണ് ഈ രേഖയിലെ പ്രധാന പ്രമേയം (Sinha and Athale 1992). മറുവശത്ത്, ടിബറ്റിലെ സാമ്രാജ്യത്വ കടന്നുകയറ്റത്തെക്കുറിച്ചും ബ്രിട്ടനിൽ നിന്ന് ഇന്ത്യക്ക് പാരമ്പര്യമായി ലഭിച്ച വിപുലീകരണ നയത്തെക്കുറിച്ചും ചൈനക്കാർ അവരുടെ ഔദ്യോഗിക പ്രസിദ്ധീകരണത്തിൽ വിശദമായ വിവരണം നൽകിയിട്ടുണ്ട് (Jiang and Li 1994). നെവിൽ മാക്സ്വെൽ തന്റെ പ്രശസ്തമായ കൃതിയിൽ, അതിർത്തി സംഘർഷത്തിന് നെഹ്‌റുവിനെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ 'ഫോർവേഡ് പോളിസി'യെയും (Forward Policy) ആണ് കുറ്റപ്പെടുത്തിയത് (Maxwell 1970).

പിൽക്കാലത്ത്, ഇന്ത്യ-ചൈന സംഘർഷവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പുതിയ രേഖകൾ പുറത്തുവന്നതിനുശേഷവും മാക്സ്വെൽ തന്റെ വാദം തുടർന്നു: "അതിർത്തി തർക്കവും 1962-ലെ ചൈനയുമായുള്ള സംഘർഷവും ചൈനയുടെ കടന്നുകയറ്റം മൂലമാണെന്ന ഇന്ത്യക്കാരുടെ തെറ്റായ വിശ്വാസം ഇന്ത്യ-ചൈന ബന്ധം മെച്ചപ്പെടുന്നത് അസാധ്യമാക്കുന്നു, ഇത് ലോകസമാധാനത്തിന് ദോഷകരമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നു. എളുപ്പത്തിൽ പരിഹരിക്കാവുന്ന അതിർത്തി പ്രശ്നത്തെ പരിഹരിക്കാനാവാത്ത തർക്കമാക്കി മാറ്റിയത് നെഹ്‌റു സർക്കാരിന്റെ ചർച്ചകൾക്കുള്ള വിസമ്മതമായിരുന്നു." (Maxwell 2003). എന്നിരുന്നാലും, ചൈന ഇന്ത്യയെ ഒരു ഭീഷണിയായി കണ്ടുവെന്നും ഇത് യുദ്ധം തുടങ്ങാനുള്ള അവരുടെ തീരുമാനത്തെ സ്വാധീനിച്ചുവെന്നും ജെ. വാർഡിന്റെ വീക്ഷണം സൂചിപ്പിക്കുന്നു (Ward 2016, 1). ചൈന യുദ്ധത്തിന് മുതിർന്നതിന്റെ കാരണങ്ങളെക്കുറിച്ച് ജോൺ ഗാർവർ നൽകുന്ന വിശദീകരണം (Garver, J. W. 2011. Protracted Contest: Sino–Indian Rivalry in the Twentieth Century. University of Washington Press) പരസ്പരബന്ധിതമായ രണ്ട് കാരണങ്ങളാണ്:

• ടിബറ്റിന്മേലുള്ള ചൈനയുടെ നിയന്ത്രണത്തെ തകർക്കാൻ ഇന്ത്യ ശ്രമിക്കുന്നു എന്ന അവരുടെ വിലയിരുത്തലും, അത്തരം ശ്രമങ്ങളെ ശിക്ഷിക്കാനും അവസാനിപ്പിക്കാനുമുള്ള ചൈനയുടെ ആവശ്യകത. ടിബറ്റിന്റെ 1949-ന് മുമ്പുള്ള അവസ്ഥ (status quo ante) പുനഃസ്ഥാപിക്കുക എന്നതാണ് ഇന്ത്യയുടെ ലക്ഷ്യമെന്ന് ചൈന കരുതി.
• അതിർത്തിയിലുടനീളമുള്ള ചൈനീസ് പ്രദേശങ്ങൾക്ക് നേരെ ഇന്ത്യ കടന്നുകയറ്റം നടത്തുന്നു എന്ന അവരുടെ വിലയിരുത്തലും, അത് അവസാനിപ്പിക്കാനുള്ള ആവശ്യകതയും (Johnson and Ross 2006, 116).

'പോളിഹ്യൂറിസ്റ്റിക് ചോയ്‌സ് തിയറി' (poliheuristic choice theory) ഉപയോഗിച്ച് ഇന്ത്യ-ചൈന അതിർത്തി തർക്കത്തെ വിശകലനം ചെയ്ത വെസ്റ്റ്‌കോട്ടും (Westcott), അതിർത്തി തർക്കം ഒരു സംഘർഷമായി മാറിയതിന് ഉത്തരവാദി നെഹ്‌റുവാണെന്ന് നിഗമനത്തിലെത്തി (Westcott 2019). 1962-ലെ ഇന്ത്യ-ചൈന സംഘർഷത്തിന്റെ കാരണങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള മുകളിൽ പറഞ്ഞ എല്ലാ വിശദീകരണങ്ങളും തർക്കത്തിലുള്ള അതിർത്തികളെയും ടിബറ്റിനെയും കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ളതാണ്. പുറത്തുവന്ന ചൈനയുടെ ആഭ്യന്തര രേഖകൾ പോലും വ്യക്തമാക്കുന്നത്, '1962 ഒക്ടോബർ 20-ന് ഇന്ത്യയ്‌ക്കെതിരെ ആക്രമണം നടത്താനുള്ള ചൈനയുടെ തീരുമാനത്തിന് പിന്നിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പ്രേരകശക്തി ടിബറ്റ് പ്രശ്നമായിരുന്നു' എന്നാണ് ((Krishnan 2012).

ഈ അടുത്ത കാലത്തും കൃത്യമായ ഇടവേളകളിൽ അതിർത്തിയിൽ സംഘർഷങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നതിനാൽ, ഇന്ത്യ-ചൈന ബന്ധങ്ങളിൽ ഭൂപ്രദേശങ്ങളെച്ചൊല്ലിയുള്ള തർക്കങ്ങൾക്കാണ് ഇപ്പോഴും പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്നത് (Guruswamy 2003; Zhu 2011; Sen 2014; Qaddos 2018; Set and Pant 2023). തർക്കത്തിൽ നേരിട്ട് ഉൾപ്പെട്ട കക്ഷികളുടെയും അതിന്റെ ആഘാതം നേരിട്ട മൂന്നാം കക്ഷികളുടെയും കാഴ്ചപ്പാടുകൾ, ലക്ഷ്യങ്ങൾ, തീരുമാനമെടുക്കൽ രീതികൾ എന്നിവ പുനഃപരിശോധിക്കാൻ വളരെ കുറച്ച് ഗവേഷകർ മാത്രമേ ശ്രമിച്ചിട്ടുള്ളൂ ((Lüthi 2016).

എന്നിരുന്നാലും, ടിബറ്റ് ഇന്ത്യ-ചൈന സംഘർഷത്തിന്റെ പ്രധാന കാരണമായ 'ശീതയുദ്ധ ഭൂരാഷ്ട്രതന്ത്രത്തെ' (Cold War geopolitics) മിക്ക ഗവേഷകരും ഒരു ഉപ കാരണമായി പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, അതിനെക്കുറിച്ച് ആഴത്തിൽ പഠിച്ചിട്ടില്ല. 1962-ലെ ഇന്ത്യ-ചൈന സംഘർഷ ചരിത്രത്തിലെ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന അധ്യായങ്ങൾ വെളിച്ചത്തുകൊണ്ടുവരാൻ ഈ ഗവേഷണ വിടവ് സമഗ്രമായി പരിഹരിക്കപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്. പ്രത്യേകിച്ച് അമേരിക്കയുടെ പങ്ക് സംബന്ധിച്ച്. അങ്ങനെ, കേവലം അതിർത്തി തർക്കത്തിൽ മാത്രം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതിന് പകരം, ശീതയുദ്ധ കാലത്തെ രാഷ്ട്രീയ വശങ്ങൾക്ക് മുൻഗണന നൽകിക്കൊണ്ട് 1962-ലെ ഇന്ത്യ-ചൈന സംഘർഷത്തെക്കുറിച്ച് പുതിയ അറിവുകൾ പങ്കുവെക്കുകയാണ് ഡോ. ലക്ഷ്മൺകുമാർ തന്റെ പ്രസ്തുത പ്രബന്ധത്തിലൂടെ.

രണ്ടാം ലോകയുദ്ധത്തിന്റെ അവസാനം ലോകം ആശയപരമായും അധികാരപരമായും രണ്ടുദ്രുവങ്ങളിലേക്ക് പിരിഞ്ഞിരുന്നു. ഇത് അമേരിക്കന്‍ ഐക്യനാടുകളുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പാശ്ചാത്യചേരിയും സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പൗരസ്ത്യചേരിയും തമ്മിലുള്ള ശീതയുദ്ധമായി മാറി. എന്നാല്‍ ഈ ചേരിതിരിയലില്‍ നിന്ന് ഇന്ത്യ മാറിനില്‍ക്കുകയായിരുന്നു. ഇന്ത്യ നേതൃത്വം നല്‍കിയ 'ചേരിചേരാനയ’മയിരുന്നു ഇതിനടിസ്ഥാനം.. ചേരിരാഷ്ട്രീയത്തില്‍നിന്ന് ആകാവുന്നത്ര മാറിനില്ക്കുന്നതുവഴി അന്താരാഷ്ട്ര വിഷയങ്ങളില്‍ ഇന്ത്യക്ക് സ്വ താല്പ്യാര്‍ത്ഥം തീരുമാനമെടുക്കാന്‍ കഴിയണമെന്ന കാഴ്ചപ്പാടിൽനിന്നാണ് ഈ നയം ജവഹര്‍ലാല്‍ നെഹൃു മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത്.

കമ്മ്യൂണിസത്തെ ഒരു അസ്തിത്വ പ്രതിസന്ധിയായി കണ്ട അമേരിക്കയ്ക്ക് ഇന്ത്യ കമ്മ്യൂണിസത്തെ എതിര്‍ക്കാതിരിക്കുന്നതുവഴി ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് അനുകൂല രാജ്യമാണെന്ന തോന്നലുണ്ടായിരുന്നു, പ്രത്യേകിച്ച് 1949ല്‍ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ചൈനയെ അംഗീകരിക്കുന്ന അദ്യത്തെ കമ്മ്യീണിസ്റ്റ് ഇതര രാഷ്ട്രമായി ഇന്ത്യ മുന്നോട്ടുവന്നപ്പോള്‍. അതുപോലെ 1954ല്‍ പഞ്ചശീലത്വങ്ങള്‍ ഇരുരാജ്യങ്ങളും അംഗീകരിക്കുന്നതോടുകൂടി ഇന്ത്യാ-ചൈന ബന്ധം അതിന്റെ ഉച്ഛസ്ഥായിയിലെത്തിയിരുന്നു.

പക്ഷെ 1950കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഈ ബന്ധം പൂര്‍ണ്ണമായും തകരാനിടയായി. ടിബറ്റിനെ തങ്ങളുടെ പരമാധികാരത്തിനുകീഴിലാക്കാന്‍ ചൈന ശ്രമിക്കുന്ന കാലഘട്ടമാണിത്. അന്ന് പശ്ചിമബംഗാളിലെ നഗരമായ കളിംപൊങ് ടിബറ്റില്‍ നിന്ന് കുടിയേറിയവരുടെ കേന്ദ്രമായി ശ്രദ്ധയാകര്‍ഷിച്ചിരുന്നു. അത് ചൈന ടിബറ്റിനുള്ള ഇന്ത്യയുടെ നിശബ്ദ-പിന്‍തുണയായി കണക്കാക്കി. അതേ കാലഘട്ടത്തില്‍ ലോകമറിയാതെ പോയത് ഈ പ്രദേശത്തില്‍ അമേരിക്കയുടെ ചാരസംഘടനയായ സിഐഎ നടത്തിയിരുന്ന ഇടപെടലുകളും അതിന്റെ ആഴവുമാണ്.

1957ല്‍ ടിബറ്റൻ പ്രക്ഷോഭകാരികളെ അമേരിക്കയില്‍വെച്ച് പരിശീലനം നല്‍കി CIA ടിബറ്റിലിറക്കി. 1958ല്‍ അയുധങ്ങള്‍ ഇറക്കുന്നതുള്‍പ്പടെയുള്ള നടപടികളിൽ ഏർപ്പെട്ടുകൊണ്ട് CIA ടിബറ്റില്‍ അതിന്റെ പ്രവര്‍ത്തനം കൂടുതല്‍ ശക്തമാക്കി. അതിനെ തുടര്‍ന്ന് ചൈന ഇന്ത്യയോട് ഔദ്യോഗികമായി കളിപൊങ്ങ് കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള അമേരിക്കയുടേയും ചിയാങ് കായ്-ഷെക്ക് വിഭാഗക്കാരുടെയും പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളെപ്പറ്റി പരാതിപ്പെട്ടിരുന്നതായി കാണാം. അതുകൊണ്ട്, ചൈന ‘സിഐഎ ഓപ്പറേഷനിൽ ഒരു പരിധിവരെ ഇന്ത്യയുടെ പങ്കാളിത്തം’ അനുമാനിക്കുന്നത് സ്വാഭാവികമായിരുന്നു (Riedel 2015, 32–33). ടിബറ്റൻ വിമതർക്ക് ഇന്ത്യൻ പ്രദേശത്ത് നിന്ന് യുഎസും അതിന്റെ ദേശീയ സഖ്യകക്ഷികളും വഴി ലഭിക്കുന്ന പിന്തുണയെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കകൾ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതിനൊപ്പം, ചൈനയുടെ വിദേശകാര്യ ഓഫീസ് പീക്കിംഗിലെ ഇന്ത്യൻ കൗൺസിലർക്ക് നൽകിയ പ്രതിഷേധ കുറിപ്പിൽ, ഇന്ത്യയ്ക്കും ചൈനയ്ക്കും ഇടയിൽ വിള്ളൽ ഉണ്ടാക്കാൻ അമേരിക്ക നടത്തിയ ഒരു തന്ത്രമാണിതെന്ന ആശങ്കയും എടുത്തുകാണിച്ചു (Bhasin 2018, 2018, 1899–1901). പാകിസ്ഥാന്റെ പങ്ക് ചൈന സ്ഥിരീകരിച്ചിട്ടില്ല, കാരണം അവർ അവർക്കെതിരെ പ്രതിഷേധിച്ചില്ല (Riedel 2015, 33). 1959 മാര്‍ച്ച് മാസത്തിലുണ്ടായ ടിബറ്റന്‍ പ്രക്ഷോഭം ചൈനയ്ക്ക് വലിയ തിരിച്ചടിയുണ്ടാക്കി. അതിന്റെ പിന്നാലെ ഉണ്ടായ അഭയാര്‍ത്ഥി പ്രവാഹവും, ദലൈലാമയുടെ ഒളിച്ചോട്ടവും അദ്ദേഹത്തെ ഇന്ത്യ സ്വീകരിച്ചതും കൂടിയായത് ചൈനയുടെ ഇന്ത്യയോടുള്ള നയത്തെ പൂര്‍ണ്ണമായും തിരുത്തിയെഴുതി.

1959 ഏപ്രിൽ 25-ന് മാവോ ഇന്ത്യയുമായി ഏറ്റുമുട്ടൽ ആരംഭിച്ചു. ഇന്ത്യയോടുള്ള ചൈനയുടെ നയം ചർച്ച ചെയ്യുന്നതിനായി ചേർന്ന വിപുലീകരിച്ച സിസിപി പോളിറ്റ് ബ്യൂറോ യോഗത്തിൽ അധ്യക്ഷത വഹിച്ച് മാവോ പറഞ്ഞു: "ഇന്ത്യയുടെ ചൈന വിരുദ്ധ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കെതിരെ നമ്മൾ ഒരു പ്രത്യാക്രമണം ആരംഭിക്കും, നെഹ്‌റുവുമായി ഒരു വലിയ സംവാദത്തിന് ഊന്നൽ നൽകും. നെഹ്‌റുവിനെ നിശിതമായി വിമർശിക്കണം, അദ്ദേഹത്തെ പ്രകോപിപ്പിക്കാനോ അദ്ദേഹവുമായി ബന്ധം വേർപെടുത്താനോ ഭയപ്പെടരുത്. നാം പോരാട്ടം അവസാനം വരെ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകണം" ((Jian 2006, 87). വിപുലീകരിച്ച സിസിപി പൊളിറ്റ്ബ്യൂറോയുടെ യോഗങ്ങളുടെ പരമ്പര മെയ് 5 വരെ തുടർന്നു. നെഹ്‌റുവിനെയും ഇന്ത്യയെയും ലക്ഷ്യം വയ്ക്കാൻ സിസിപി പ്രചാരണ ഉപകരണത്തിന് മാവോ നിർദ്ദേശം നൽകി.

വളർന്നുവരുന്ന ഇന്ത്യ-റഷ്യ സൗഹൃദത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഇത് തീർച്ചയായും ഒരു അങ്ങേയറ്റത്തെ നടപടിയായിരുന്നു. 1959ല്‍ സോവിയറ്റ് യൂണിയന്‍ ജനറല്‍ സെക്രട്ടറിയായ ക്രഷ്ചേവുമായി നടന്ന ഉന്നതതലയോഗത്തില്‍ തായ്‌വാനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് സോവിയറ്റുകളും ചൈനക്കാരും തമ്മിൽ അഭിപ്രായവ്യത്യാസമുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും, ഇന്ത്യയെച്ചൊല്ലിയുള്ള അഭിപ്രായവ്യത്യാസം പരിഹരിക്കാനാവാത്തതായിരുന്നു. ലോങ്‌ജു സംഭവത്തിന് ഇന്ത്യക്കാർ തുടക്കമിട്ടതല്ലെന്ന് ക്രൂഷ്‌ചേവ് ചൈനീസ് സംഘത്തെ ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും അത് വിജയിച്ചില്ല. മാവോയും സംഘവും അത് അംഗീകരിക്കുന്നില്ല. ചെയര്‍മാന്‍ മാവോ അതിര്‍ത്തിവിഷയം കൂടിയാലോചനകള്‍വഴി സമാധാനപരമായി ഒത്തുതീര്‍പ്പാക്കാമെന്ന് ഉറപ്പുകൊടുക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും നെഹ്രുവിനോടുള്ള തങ്ങളുടെ അമര്‍ഷം എടുത്തുപറയുന്നുണ്ട് (Wilson Center Digital Archive 1959).

1958 അവസാനത്തിലും 1959 ന്റെ തുടക്കത്തിലും സി.ഐ.എ പരിശീലനം ലഭിച്ച വിമതരിൽ നിന്ന് ചൈനയുടെ പി.എൽ.എ (People’s Liberation Army) നിരവധി തിരിച്ചടികൾ നേരിട്ടതിൽ നിന്നാണ് ചൈനക്കാരുടെ വേദന ഉടലെടുത്തത്. ഒരു വിവര സ്രോതസ്സ് പ്രകാരം, അതുവരെയുള്ള 5 വർഷത്തെ പോരാട്ടത്തിൽ ടിബറ്റിൽ പി.എൽ.എയ്ക്ക് ഉണ്ടായ നാശനഷ്ടങ്ങൾ 80,000 വരെ ആയിരുന്നു ((Rowland 1967, 104). അത്ഭുതകരമെന്നു പറയട്ടെ, സോവിയറ്റുകളുമായുള്ള മുഴുവൻ സംഭാഷണത്തിലും, മാവോ സി.ഐ.എയുടെ പങ്കിനെക്കുറിച്ചും ഇന്ത്യ നൽകിയെന്നു കരുതുന്ന പിന്തുണയെക്കുറിച്ചും ചർച്ച ചെയ്തില്ല, അതിനെക്കുറിച്ച് അവർ 1958 ൽ തന്നെ ഇന്ത്യാ ഗവെർന്മെന്റിനോട് പ്രതിഷേധം അറിയിച്ചിരുന്നൂവെങ്കിലും. ചൈനയ്ക്ക് ഈ യോഗത്തിൽ നിന്ന് വ്യക്തമായ ഒരു കാര്യം, ഇന്ത്യക്കാർക്കെതിരെ സോവിയറ്റുകളെ ആശ്രയിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും അതിനാൽ, നെഹ്‌റുവിനെ 'തകർക്കാനും', ടിബറ്റിൽ പൂർണ്ണമായ ആക്രമണം ആരംഭിക്കുന്നതിനും ഒരവസരത്തിനായി കാത്തിരിക്കേണ്ടിവരുമെന്നും ആയിരുന്നു.

തുടർന്നുള്ള വർഷങ്ങളിൽ, ടിബറ്റിലെ CIA രഹസ്യ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഗണ്യമായി വർദ്ധിച്ചു, ഇത് ചൈനയ്ക്കുമേൽ വലിയ സമ്മർദ്ദമുണ്ടാക്കി. ഈ ഒളിപ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഉച്ചസ്ഥായിയിൽ, സിഐഎ 14,000 വിമതരുടെ ഒരു സംഘത്തെയാണ് പിൻതുണച്ചിരുന്നത്‌ ((Kinzer 2013, 280). ഒരു ഘട്ടത്തിൽ വിമത ക്യാമ്പുകളിൽ വ്യോമാക്രമണം പോലും നടത്താൻഅത് ചൈനയെ നിർബന്ധിതരാക്കി (Conboy and Morrison 2002, 28). അതിനാൽ, അതിർത്തി ചർച്ചകളിൽ ചൈനയ്ക്ക് വലിയ താൽപ്പര്യമില്ലായിരുന്നു, കാരണം അവരുടെ പ്രാഥമിക ശ്രദ്ധ ടിബറ്റ് പ്രശ്നത്തിലായിരുന്നു. ടിബറ്റൻ വിമതർക്ക് ഇന്ത്യൻ പ്രദേശത്ത് നിന്ന് അമേരിക്കയും അവരുടെ ദേശീയ സഖ്യകക്ഷികളും വഴി ലഭിക്കുന്ന പിന്തുണയെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കകൾ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതിനിടയിൽ, ചൈനയുടെ വിദേശകാര്യ ഓഫീസ് പീക്കിംഗിലെ ഇന്ത്യൻ കൗൺസിലർക്ക് നൽകിയ പ്രതിഷേധ കുറിപ്പിൽ, ഇന്ത്യയ്ക്കും ചൈനയ്ക്കും ഇടയിൽ വിള്ളൽ ഉണ്ടാക്കാൻ അമേരിക്ക നടത്തിയ ഒരു തന്ത്രമാണിതെന്ന ആശങ്കയും എടുത്തുപറഞ്ഞിട്ടുണ്ട് (Bhasin 2018, 1899–1901). പാകിസ്ഥാന്റെ പങ്ക് ചൈനയ്ക്ക് സ്ഥാപിക്കാനായിരുന്നില്ല, കാരണം അവർ പാകിസ്ഥാനെതിരെ പ്രതിഷേധിച്ചിട്ടില്ല (Riedel 2015, 33).

എന്നാല്‍ അമേരിക്ക ടിബറ്റില്‍ ഇടപെട്ടത് ടിബറ്റിന് സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിക്കൊടുക്കാനായിരുന്നോ?

"ടിബറ്റന്‍ സ്വാതന്ത്രത്തിനുള്ള ആത്മാര്‍ഥ താല്‍പര്യമല്ല, മറിച്ച് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് വിരുദ്ധതയാണ് അമേരിക്കന്‍ ഇടപെടലിനുപിന്നില്‍" എന്ന് പില്‍ക്കാലത്ത് ദലൈലാമ പറയുകയുണ്ടായി (Kinzer 2013, 280). കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകളെ നിയന്ത്രിക്കാനും അവരെക്കുറിച്ച് രഹസ്യാന്വേഷണം നേടാനുമുള്ള മറ്റൊരു ഉപകരണം മാത്രമായിട്ടാണ് അമേരിക്ക ടിബറ്റിനെ കണ്ടത്. ടിബറ്റിലെ സിഐഎയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ മൂല്യവത്താണെന്ന് അലൻ ഡുള്ളസ് വാദിച്ചു, കാരണം അത് ചൈനക്കാരെ ക്രൂരമായ അടിച്ചമർത്തലിന് നിർബന്ധിതമാക്കി, അതുവഴി ചൈനീസ് വിരുദ്ധതയ്ക്ക് 'പ്രചാരണ മൂല്യം' ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചു (Kinzer 2013, 281).

ഗാൽബ്രൈത്ത് രംഗത്ത് വന്നത് 1961 മാർച്ചിൽ ഇന്ത്യയിലെ അംബാസഡറായി നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടതിനുശേഷം മാത്രമാണ്. 1961ൽ ​​ലഭിച്ച ആദ്യ ബ്രീഫിംഗിൽ പോലും ടിബറ്റിലെ സിഐഎ പ്രവർത്തനങ്ങളെ അദ്ദേഹം പിന്തുണച്ചിരുന്നില്ല, ചൈനയുടെ 'പ്രവചനാതീതമായ പ്രതികരണം' കാര്യങ്ങൾ അപകടപ്പെടുത്തും, ഇന്ത്യ-യുഎസ് ബന്ധങ്ങളെക്കൂടി ബാധിക്കാനിടവരും എന്നതിനാൽ അത് അവസാനിപ്പിക്കണമെന്ന് അദ്ദേഹം നിരന്തരം വാദിച്ചു (Riedel 2015, xiv). ടിബറ്റിനോടുള്ള നെഹ്‌റുവിന്റെ അനുകമ്പാപൂർണമായ സമീപനവും ദലൈലാമയുമായുള്ള കൂടിക്കാഴ്ചകളും ഇന്ത്യയോടുള്ള ചൈനയുടെ വിദ്വേഷം വർദ്ധിപ്പിക്കാനിടയാക്കി. 1962 ഒക്ടോബറിൽ ഇന്ത്യയെ ആക്രമിക്കാൻ ചൈന തീരുമാനിക്കുന്നതിന് കാരണം സിഐഎയുടെ ഒളിപ്രവർത്തനമാണ് എന്ന് റീഡൽ തന്റെ പഠനത്തിൽ വാദിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും 'അത് പ്രവചനാതീതമായ ഒരു ഫലമായിരുന്നു' എന്നു ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നുണ്ട് (റീഡൽ 2015, xiv).

കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സര്‍ക്കാരുകളുമായി സമരസപ്പെടുന്നതില്‍ നിന്ന് ഇന്ത്യക്ക് ഒരു മുന്നറിയിപ്പായി അമേരിക്ക ടിബറ്റിനെ ഉപയോഗിക്കണമെന്നും പ്രത്യേകിച്ച് ദക്ഷിണ-കിഴക്കന്‍ ഏഷ്യയില്‍ ചൈനയെ സ്വമേധയാ എതിര്‍ക്കും വിധത്തില്‍ ഇന്ത്യന്‍ഭരണകൂടത്തെ മാറ്റണമെന്നും അമേരിക്കന്‍ സ്റ്റേറ്റ് വകുപ്പിന്റെ കിഴക്കേ ഏഷ്യാ വിഭാഗം വാദിച്ചതായി കാണാം (Office of the Historian 1951, 1801). ഇന്ത്യയും പാകിസ്ഥാനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ചൈനയ്‌ക്കെതിരെ ഐക്യമുന്നണി രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിനുമുള്ള ഒരു അവസരമായി പ്രസിഡന്റ് ഐസൻഹോവർ (1953 - 1961) ടിബറ്റിലെ കലാപത്തെ കണ്ടു. 1960-ൽ കെന്നഡി യുഎസ് പ്രസിഡന്റ് തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വിജയിക്കുന്നതിനുമുമ്പുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ സിഐഎ അതിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ കുറച്ചിരുന്നു. കെന്നഡി ഇന്ത്യ അനുകൂലിയാണെന്ന് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നതിനാൽ ഇന്ത്യയുമായുള്ള ബന്ധത്തെ അപകടത്തിലാക്കുന്ന ഒരു നയവും അദ്ദേഹം പിന്തുടരാൻ സാധ്യതയില്ലായിരുന്നു. പക്ഷെ അപ്പോഴേക്കും, സിഐഎയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ച ഫലങ്ങൾ കാണിച്ചു തുടങ്ങിയിരുന്നു.

1960 മെയ് മാസത്തിൽ, സിഐഎയും സ്റ്റേറ്റ്, ആർമി, നേവി, എയർഫോഴ്സ്, ജോയിന്റ് സ്റ്റാഫ് എന്നീ വകുപ്പുകളുടെ ഇന്റലിജൻസ് ഓർഗനൈസേഷനുകളും ചേർന്ന് ‘ചൈന-ഇന്ത്യൻ റിലേഷൻസ്’ എന്ന തലക്കെട്ടോടെ തയ്യാറാക്കിയ നാഷണൽ ഇന്റലിജൻസ് എസ്റ്റിമേറ്റ് (NIA) രേഖ '1959 ന്റെ തുടക്കത്തിൽ ടിബറ്റൻ കലാപം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടത് അടിച്ചമർത്താൻ വേഗത്തിലും ക്രൂരമായും നടപടിയെടുക്കാൻ ചൈനയെ പ്രേരിപ്പിച്ചു എന്ന് അത് നിരീക്ഷിക്കുന്നു'. കൂടാതെ സംഘർഷം ‘ഇന്ത്യയിൽ ചൈനീസ് വിരുദ്ധ വികാരത്തിന്റെ ശക്തമായ ഉയർച്ചയ്ക്ക്’ കാരണമായി. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ചൈനയുമായി സൗഹൃദം സ്ഥാപിക്കുക എന്ന നെഹ്‌റുവിന്റെ നയത്തിന്റെ പരാജയം അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്തസ്സിൽ ശ്രദ്ധേയമായ ഇടിവുണ്ടാക്കി'. മാത്രമല്ല ഇന്ത്യൻ നേതാക്കൾക്കിടയിൽ അമേരിക്കയുടെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ചൈനയോടുള്ള എതിർപ്പിന് കൂടുതൽ അംഗീകാരം കിട്ടി. ഈ വിവരങ്ങൾ ഇന്റലിജൻസ് മേധാവി അലൻ ഡള്ളസ് പുതിയ പ്രസിഡന്റ് കെന്നഡിയെ അറിയിച്ച് ടിബറ്റിലെ രഹസ്യ പ്രവർത്തനങ്ങൾ തുടരുന്നതിനുള്ള അനുമതി വാങ്ങുകയായിരുന്നു.

ഇതില്‍നിന്ന് നാലുകാര്യങ്ങള്‍ വ്യക്തമാണ്.

1. പ്രക്ഷോഭകാരികള്‍ക്ക് ഒരിക്കലും പി.എൽ.എയോട് ഏറ്റുമുട്ടി ടിബറ്റ് പിടിച്ചടക്കാനുള്ള കഴിവുണ്ടെന്ന് സിഐഎ വിശ്വസിച്ചിരുന്നില്ല.
2. ഇന്ത്യയെ തങ്ങളുടെ പക്ഷത്താക്കുന്നതിനുള്ള ഉപകരണമായി അമേരിക്കയുടെ സ്റ്റേറ്റ് വകുപ്പ് ടിബറ്റിനെ ഉപയോഗിക്കുകയായിരുന്നു.
3. 1959ലെ ടിബറ്റന്‍ പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ പരിണിതഫലമായി ഇന്ത്യ-ചൈന ബന്ധം മോശമാകുന്നതില്‍ അമേരിക്കന്‍ രഹസ്യാന്വേഷണ വിഭാഗങ്ങള്‍ പൂര്‍ണ്ണസംതൃപ്തരായിരുന്നു.
4. ടിബറ്റിലെ സിഐഎയുടെ പ്രവര്‍ത്തനം അമേരിക്കയുടെ സ്റ്റേറ്റ് വകുപ്പിന് അനുഗുണമായാണ് നടന്നത്

ടിബറ്റില്‍ സിഐഎയെ സഹായിച്ചിരുന്നത് ഇന്ത്യയല്ല, പാക്കിസ്ഥാനായിരുന്നുവെന്ന് അന്ന് ചൈന അറിഞ്ഞിരുന്നുവെങ്കില്‍ ഒരുപക്ഷെ ചരിത്രം വളരെ വ്യത്യസ്ഥമായേനെ. അതേസമയം അമേരിക്കയുടെ ചാരപ്രവര്‍ത്തനം പ്രതീക്ഷിച്ചതില്‍ കൂടുതല്‍ ഫലം കണ്ടുവെന്ന് 1962ല്‍ ചൈന ഏകപക്ഷീയമായി ഇന്ത്യക്കെതിരെ യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ചപ്പോള്‍ വ്യക്തമായി. ഈ നീക്കം നെഹ്രു തന്റെ ചേരിചേരാനയത്തിനു വിപരീതമായി അമേരിക്കയുടെ സൈന്യസഹായം അഭ്യര്‍ത്ഥിക്കുന്നതിലേക്കു നയിച്ചു എന്നത് അമേരിക്കയ്ക്ക് ലാഭമായി. ഇന്ത്യയുടെ നയതന്ത്രജ്ഞനായിരുന്ന കൃഷ്ണമേനോന്‍ തല്‍സ്ഥാനത്തുനിന്നും നീക്കപ്പെടുകയും ഇന്ത്യയിലെ പ്രതിപക്ഷം പാശ്ചാത്യാനുകൂലമാവുകയും ഇന്ത്യയുടെ ചേരിചേരാ നയം പുനഃപരിശോധിക്കണമെന്ന് പരസ്യമായി ആഹ്വാനം ചെയ്തതും ശ്രദ്ധേയമാണ്. 1962 ഡിസംബറില്‍ ഇന്ത്യ-ചൈന സംഘര്‍ഷത്തെപ്പറ്റി സിഐഎ നടത്തിയ വലയിരുത്തലില്‍ ഇന്ത്യ "അമേരിക്കയുടെയും ബ്രിട്ടന്റെയും സ്വാധീനത്തിനു വഴങ്ങാൻ മുമ്പത്തേക്കാളും കൂടുതൽ സാധ്യതയുള്ള അവസ്ഥയിലായി, അത് ‘പാശ്ചാത്യർക്ക് പുതിയ അവസരങ്ങൾ’ സമ്മാനിച്ചു" (Chaudhuri 2014, 111) എന്ന നിഗമനത്തിലെത്തിയതായി കാണാം.

കാലം കടന്നുപോയപ്പോൾ, ഇന്ത്യയോടും ചൈനയോടുമുള്ള യുഎസ് സമീപനം കൂടുതൽ വഴക്കമുള്ളതായി, പക്ഷെ 1962 ലെ സംഘർഷത്തിന്റെ ഭൂതം ഇന്ത്യ-ചൈന ബന്ധങ്ങളിൽ തുടർന്നു. ഇരു രാഷ്ട്രങ്ങളുടെയും ബന്ധങ്ങളിലെ നിരന്തരമുയരുന്ന പ്രദേശിക തർക്കം അന്നത്തെ സംഘർഷത്തിന്റെ ശാശ്വതമായ ആഘാതത്തിന് തെളിവാണ്, ഇത് പലപ്പോഴും യഥാർത്ഥ നിയന്ത്രണ രേഖയിൽ (എൽഎസി) പ്രതിസന്ധികളുണ്ടാകാൻ കാരണമാകുന്നു. 2017 ലെ ഡോക്ലാം സംഘർഷം, 2020 ലെ ഗാൽവാൻ താഴ്‌വരയിലെ സംഘർഷം, ഇരുവശത്തും നാശനഷ്ടങ്ങൾ, 2022 ലെ തവാങ് സെക്ടറിലെ സംഘർഷം എന്നിവ സമീപകാല ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. യുഎസിന് പ്രതീക്ഷിക്കാത്ത ഏക പരിണതഫലം 'പാകിസ്ഥാൻ-ചൈനീസ് സഖ്യം ശക്തമായി ഇപ്പോഴും തുടരുന്നു' (Riedel 2015, xiv) എന്നതാണ്.